Partner serwisu

Emisyjna ruletka

Kategoria: Ochrona środowiska

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego dotycząca ograniczenia emisji gazów cieplarnianych wprowadziła niemałe zamieszanie. W roku 2013 rozpocznie się trzeci okres rozliczeniowy, kiedy wszystkie uprawnienia do emisji nieprzydzielone bezpłatnie muszą być sprzedawane w drodze aukcji. Będzie to podstawowa metoda rozdziału uprawnień. Co to oznacza?

Emisyjna ruletka

    

    Dla Polski – jednego z największych emitentów CO2 w UE – kwestie związane z wprowadzeniem aukcji mają znaczenie kluczowe. Wynika to z faktu, że nasz sektor elektroenergetyczny oparty jest przede wszystkim na energii wytwarzanej z węgla. Z uwagi na wysoką emisyjność tego paliwa oraz na prawdopodobny defi cyt uprawnień w przyszłym okresie EU ETS to właśnie polski przemysł może ponieść najwyższe koszty funkcjonowania w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji. W tej grupie znajdują się również zakłady chemiczne.
    System EU ETS został ustanowiony w 2005 roku Dyrektywą 2003/87/WE. W trzecim, ośmioletnim okresie rozliczeniowym przypadającym na lata 2013-2020, na skutek zmian wprowadzonych Dyrektywą 2009/29/WE1 zasady przydziału uprawnień ulegną radykalnej zmianie. Uczestnicy EU ETS, zamiast otrzymywać uprawnienia bezpłatnie, będą zmuszeni do ich kupna na specjalnie organizowanych aukcjach. Wyjątek od powyższej reguły stanowić będą energochłonne sektory przemysłu (narażone na zjawisko tzw. ucieczki emisji – w tym przemysł chemiczny), pozostałe sektory przemysłu (wg zasady stopniowego odchodzenia od przydziału darmowych uprawnień), a także sektor elektroenergetyki w niektórych państwach członkowskich kwalifikujący się do objęcia derogacją.

Rys. 1. Etapy przebiegu aukcji
Źródło: KOBIZE

Rynek wtórny
     W ramach rynku wtórnego uprawnienia do emisji można zakupić lub sprzedać za pomocą trzech dostępnych kanałów:
• handlu na giełdzie (ang. exchange);
• handlu na rynku pozagiełdowym za pośrednictwem brokera (ang. over the counter);
• na zasadzie umowy handlowej z jakąkolwiek dowolnie wybraną firmą.

    Każde z powyższych rozwiązań posiada swoje wady i zalety. Transakcje giełdowe wiążą się z koniecznością poniesienia przez spółkę dodatkowych kosztów, np. z tytułu członkostwa w giełdzie (opłaty roczne) lub obowiązku założenia konta maklerskiego. Z drugiej strony giełda przejmuje ryzyko finansowe związane z niewypłacalnością partnera (gwarantuje tym samym zabezpieczenie transakcji). Broker z kolei aktywnie szuka najlepszej transakcji  na rynku i często wspiera firmy w konstrukcji umowy oczywiście za odpowiednią prowizję. Jeżeli natomiast firma dokonuje transakcji z innym przedsiębiorstwem, to mimo niższych kosztów transakcyjnych ryzykuje niewypłacalnością partnera (np. w sytuacji ogłoszenia bankructwa).
    Na rynku uprawnień istnieje możliwość handlu wieloma instrumentami finansowymi (kontrakty kasowe spot, kontrakty terminowe futures oraz forward).
    Europejski rynek emisji CO2 tworzą dwie grupy podmiotów, tj. operatorzy instalacji objęci systemem EU ETS (ang. compliance participants) oraz pozostałe podmioty niebędące operatorami instalacji objętych systemem EU ETS. Pierwszą kategorię podmiotów stanowią duże oraz małe i średnie przedsiębiorstwa z branż energetycznych i przemysłowych. Do drugiej kategorii podmiotów można zaliczyć pośredników finansowych działających w imieniu emitentów oraz instytucje finansowe działające na własny rachunek (banki inwestycyjne, fundusze kapitałowe czy hedgingowe). Na rynku mogą pojawić się również osoby fizyczne oraz podmioty niefinansowe specjalizujące się w handlu surowcami, np. ropą naftową czy gazem ziemnym, pełniące rolę pośredników finansowych oraz posiadające własną instalację w systemie EU ETS (np. własną rafinerię ropy naftowej).

Aukcyjne zasady
    W obecnym systemie EU ETS, w skali Unii Europejskiej, uczestniczy około 12 tys. podmiotów. Są to potencjalni uczestnicy aukcji. W 2008 r. całkowita emisja w EU ETS wyniosła łącznie ok. 2 mld ton CO2, a największy w niej udział miała produkcja energii elektrycznej (55%) oraz produkcja przemysłowa żelaza i stali, cementu oraz rafinacji ropy naftowej (razem 24%). Warto podkreślić, że tylko 25 największych przedsiębiorstw działających w EU ETS odpowiada za więcej niż 50% całkowitych emisji CO2 z 2008 r., 18 z nich to firmy energetyczne. Z kolei aż 80% najmniejszych instalacji odpowiada za zaledwie 10% całkowitych emisji CO2 z 2008 r. w EU ETS. W związku z powyższym oraz z uwagi na brak możliwości otrzymania uprawnień bezpłatnie (z wyjątkiem instalacji objętych derogacją), branża elektroenergetyczna będzie generować znaczącą część popytu na pierwotnym (aukcje) i wtórnym rynku uprawnień. Pozostali uczestnicy rynku – wymienione wcześniej MSP – będą tych uprawnień potrzebowali mniej, ale mogą mieć problemy z odnalezieniem się w nowych realiach rynkowych. Pomóc im w tym powinni pośrednicy finansowi. Ich najważniejszą rolą jest stymulacja rynku wtórnego. Istnienie efektywnego rynku wtórnego jest bardzo istotne z punktu widzenia zapewnienia należytej jego płynności (możliwość kupna lub sprzedaży uprawnień w każdym momencie) oraz ustalenia rynkowej wyceny uprawnień (stanowi punkt odniesienia uwzględniany przy podejmowaniu decyzji o transakcji). Pośrednicy finansowi, z uwagi na swoje doświadczenie w transakcjach różnymi instrumentami finansowymi, nie popełniają na ogół błędów przy składaniu ofert. Ponadto klienci korzystający z usług pośrednictwa finansowego zwolnieni są z obowiązku wnoszenia zabezpieczenia transakcji, ponieważ robi to za nich pośrednik.

Rys. 2. Ustalenie ceny rozliczenia (tzw. ceny odciętej)
Źródło: KOBIZE


    We wspólnotowym systemie handlu uprawnieniami do emisji funkcjonują wspólne jednostki dla wszystkich operatorów instalacji stacjonarnych i są oznaczane jako jednostki EUA. Po uwzględnieniu lotnictwa w EU ETS (od 1 stycznia 2012 roku), uprawnienia do emisji zostaną podzielone na uprawnienia do emisji wydawane operatorom instalacji stacjonarnych - EUA (ang. European Union Allowances) oraz uprawnienia do emisji wydawane operatorom statków powietrznych - EUAA (ang. European Union Aviation Allowances). Handel tymi jednostkami na rynku wtórnym od 2013 r. będzie obejmował następujące formy uprawnień:
• uprawnienia przeniesione z II okresu rozliczeniowego;
• uprawnienia nabyte na aukcji w celu ich odsprzedaży (również uprawnienia nabyte w ramach wcześniejszych aukcji oraz z rezerwy NER 300);
• uprawnienia uzyskane w związku z możliwością zamiany w ramach limitów niewykorzystanych jednostek CER/ERU.

Wyznaczenie platform aukcyjnych
  Oznacza to, że    Aukcja uprawnień do emisji dla okresu 2013-2020 zostanie zorganizowana w ramach jednej ogólnoeuropejskiej platformy aukcyjnej oraz trzech platform krajowych, tj. polskiej, niemieckiej oraz brytyjskiej. Każda z powyższych platform zostanie wybrana w drodze przetargu publicznego. Obecnie na szczeblu unijnym trwają intensywne prace nad przygotowaniem jego specyfi kacji. Zdaniem Komisji Europejskiej, po zakończeniu procesu przetargowego, pierwsze aukcje zostaną uruchomione jeszcze przed startem III okresu EU ETS. W ramach tzw. wcześniejszych aukcji można będzie kupić 120 mln uprawnień odjętych z głównej puli na lata 2013-2020, z czego na polskiej platformie – około 14,7 mln. Tego typu aukcje mają stanowić rozwiązanie awaryjne na wypadek, gdyby nie udało się uruchomić głównej ogólnoeuropejskiej platformy aukcyjnej zgodnie z planem, czyli 1 stycznia 2013 roku. Niezależnie od usytuowania platformy w aukcji może wziąć udział praktycznie każdy podmiot. Wynika to z zasad ujętych w Dyrektywie 2009/29/WE, według których aukcja ma być otwarta, niedyskryminująca, transparentna prawo do zakupu uprawnień będą mieli nie tylko prowadzący instalacje objęte systemem EU ETS, ale również pośrednicy finansowi czy osoby fizyczne.

Aspekty funkcjonowania aukcji
    Zgodnie z rozporządzeniem Komisji Europejskiej nr 1031/2010 z dnia 12 listopada 2010 roku w sprawie harmonogramu, kwestii administracyjnych oraz pozostałych aspektów sprzedaży na aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych2 (nazywane dalej rozporządzeniem aukcyjnym) istnieje wymóg, aby aukcja odbyła sie na tzw. rynku regulowanym3. W Polsce musi to być rynek zatwierdzony przez polski nadzór finansowy - KNF4. Oznacza to, że do przeprowadzenia aukcji może posłużyć bieżąca infrastruktura rynku wtórnego (giełdowego) z przyłączonymi do niego systemami służącymi do rozliczenia transakcji (np. Izby Rozliczeniowe). Taka forma rynku ma zapewnić bezpieczeństwo przeprowadzania transakcji, która może odbywać się w formie dwudniowych kontraktów spot5 lub pięciodniowych kontraktów futures6. Stronami umowy, której przedmiotem są uprawnienia do emisji, będą: podmiot sprzedający (np. Polska) oraz kupujący (np. rafineria). Ponadto, aby w jeszcze większym stopniu zapewnić bezpieczeństwo funkcjonowania aukcji w III okresie EU ETS, każda platforma egzekwować będzie przepisy dotyczące nadużyć rynkowych (manipulacji ceną i ujawniania informacji poufnych), prania pieniędzy, finansowania terroryzmu czy pozasądowego rozstrzygania sporów. Natomiast nad każdą pojedynczą aukcją „czuwać” będzie specjalnie powołany do tego nadzorca (tzw. monitorujący aukcję) wyłoniony w trybie europejskiego przetargu publicznego.


Elementy procesu aukcyjnego
    Każdy element procesu aukcyjnego szczegółowo opisany jest w rozporządzeniu aukcyjnym. Potencjalny uczestnik przed przystąpieniem do aukcji powinien szczegółowo zapoznać się z jej kalendarzem. Decyzje o terminach aukcji zostaną podjęte przez Komisję Europejską i państwa członkowskie. Warto zwrócić uwagę, że terminy poszczególnych aukcji nie mogą się na siebie nakładać. Obecnie wiadomo, że aukcja na ogólnoeuropejskiej platformie aukcyjnej odbywać się będzie co tydzień. Zdobycie wiedzy o terminach aukcji pozwoli przygotować uczestnikom odpowiednią strategię działania i podjąć decyzję, do których aukcji warto przystąpić. Przyjrzawszy się schematowi na rysunku 1 można zauważyć, że sam proces aukcyjny rozpoczyna się od procedury kwalifikacji i weryfikacji uczestników. Warto zwrócić uwagę, że cały proces odbędzie się w dłuższym jeszcze nieokreślonym czasie przed startem sesji aukcyjnej. Na tym etapie operator platformy aukcyjnej dokonuje tzw. „due diligence” przedsiębiorstwa, czyli gromadzi informacje o przedsiębiorstwie, np. o jego sprawozdaniach finansowych czy różnego rodzaju zaświadczeniach (np. o źródle pochodzenia środków finansowych firmy), by na ich podstawie przeprowadzić dokładną analizę wszystkich aspektów funkcjonowania przedsiębiorstwa (wiarygodności, powiązań biznesowych z innymi firmami itp.). Każdy podmiot, który pomyślnie przejdzie proces kwalifikacji do uczestnictwa w aukcji, otrzyma nadany przez operatora aukcji login i hasło logowania do systemu. Od tej chwili istnieje możliwość obejrzenia swojego konta i przetestowanie działania systemu. Warto pamiętać, że również przed aukcją system rozliczeniowy będzie wymagał od uczestników wpłacenia pewnego rodzaju zabezpieczenia na wypadek, gdyby ten nie wywiązał się z warunków umowy (transakcji). Przy transakcjach typu spot jest to wadium, które może wynieść nawet 100% wartości transakcji, natomiast przy transakcjach typu spot future będzie to od kilku do kilkunastu procent wartości transakcji, ponieważ ryzyko niewypłacalności uczestnika weźmie na siebie Izba Rozliczeniowa. Zwycięzcy aukcji resztę należności będą zobowiązani uiścić w ciągu kilku dni po aukcji (w zależności od formy transakcji), natomiast wszystkim przegranym zabezpieczenie w całości zostanie zwrócone. Warto zwrócić uwagę, że aukcje organizowane będą w systemie jednorundowym (ang. single-round). Oznacza to, że oferty należy składać w ciągu trwania tzw. „okna ofertowego”, które pozostanie aktywne przez około 2 godziny. W tym czasie każdy oferent ma prawo złożyć kilka różnych ilościowo ofert kupna uprawnień po różnych ustalonych wcześniej cenach. Warto w tym miejscu zasugerować się ceną z rynku wtórnego, która powinna być zbliżona do ceny osiągniętej na zakończenie aukcji. Powyższą zależność pokazywały aukcje organizowane w II okresie EU ETS. Po skończonej sesji do wiadomości publicznej zostają podane wyniki aukcji, m.in. poziom ceny rozliczeniowej oraz liczba zwycięskich ofert. Dopiero po pojawieniu się tej informacji ma miejsce rozliczenie transakcji i wiadomo, ile uprawnień udało się zakupić.

Mechanizm ustalenia ceny rozliczenia na aukcji statycznej z jedną rundą licytacji
    Ten format przetargu jest wykorzystywany przez wszystkich emitentów skarbowych papierów wartościowych w krajach wysokorozwiniętych i znakomicie sprawdza się od wielu lat. Aukcje statyczne charakteryzuje tylko jedna runda licytacji. Zaletą tego formatu jest bardzo krótki czas niezbędny do rozstrzygnięcia przetargu i przekazania jego wyników rynkowi. Ponadto jest ona prosta w administrowaniu, łatwa do wprowadzenia, ale nie pozwala uczestnikom na poprawę złożonych już ofert. Poniżej przedstawiono chronologię procesu składania ofert na aukcji statycznej.
    O ile oferty zawierające ceny wyższe od ceny rozliczenia są akceptowane w całości, to oferty z ceną równą cenie rozliczenia będą wybierane losowo. Zwycięscy oferenci nabędą uprawnienia nie po cenie, którą zaoferowali, ale po jednolitej cenie, którą zapłacą wszyscy uczestnicy – równej cenie odcięcia (rys. 2).

Literatura

1 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/29/WE z dnia 23 kwietnia 2009 roku, zmieniająca Dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.
2 Rozporządzenie Komisji Europejskiej nr 1031/2010 z dnia 12 listopada 2010 roku w sprawie harmonogramu, kwestii administracyjnych oraz pozostałych aspektów sprzedaży na aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych na mocy Dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie (Dz. U. L 302 z 18.11.2010, s. 1).
3 Rynkiem regulowanym jest działający w sposób stały system obrotu instrumentami finansowymi dopuszczonymi do tego obrotu, zapewniający inwestorom powszechny i równy dostęp do informacji rynkowej w tym samym czasie przy kojarzeniu ofert nabycia i zbycia instrumentów finansowych oraz jednakowe warunki nabywania i zbywania tych instrumentów, zorganizowany i podlegający nadzorowi właściwego organu na zasadach określonych w przepisach ustawy, jak również uznany przez państwo członkowskie za spełniający te warunki, i wskazany Komisji Europejskiej jako rynek regulowany.
4 Komisja Nadzoru Finansowego jest centralnym organem administracji państwowej sprawującym nadzór nad rynkiem finansowym.
5 Kontrakt z dostawą natychmiastową, który wygasałby 2 dni po aukcji. Nad bezpieczeństwem transakcji czuwałby tzw. agent rozrachunkowy.
6 Kontrakt, który w kontekście zabezpieczenia transakcji wymagałby istnienia Izby Rozliczeniowej (ang. clearing house). Uprawnienia byłyby dostarczane nie później niż 5 dni po aukcji.

Sebastian Lizak pracuje w Zespole Strategii i Analiz w Krajowym Ośrodku Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE) w Instytucie Ochrony Środowiska w Warszawie. Zajmuje się zagadnieniami związanymi z wdrożeniem pakietu energetyczno-klimatycznego UE, w szczególności zagadnieniem aukcji uprawnień w EU ETS.
    Zastrzeżenie: Poglądy wyrażone w artykule są własnymi autora i nie należy ich utożsamiać z oficjalnym stanowiskiem KOBiZE lub polskiego rządu.

Autor: Sebastian Lizak, Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami

Artykuł został opublikowany w magazynie "Chemia Przemysłowa" nr 6/2011

 

 

Strona używa plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. OK, AKCEPTUJĘ