17 sierpnia, na koniec wakacji, rząd ogłosił powrót programu CPN, czyli Ceny Paliwa Niżej. Jest to bardzo okrojony (tym razem rząd nie zmniejszył akcyzy) pierwotny program (obowiązujący od marca do czerwca) i przyjęty zaledwie na dwa tygodnie. Co rząd zrobił? Obniżył VAT z 23 do 8 procent oraz przywrócił ogłaszanie urzędowych cen maksymalnych. To znacznie mniej niż przy pierwszym programie.

Ale ceny paliw dzięki temu na stacjach spadną, a wcześniej szybko rosły i benzyna 95 kosztowała już 7,30 zł/l a diesel 8,10 zł. Na 18 sierpnia rząd ogłosił cenę 6,41 zł dla benzyny i 7,37 dla oleju napędowego. Czyli realnie około 90 groszy oszczędności dla konsumenta, przeliczając na bak samochodu – 40-50 zł na tankowaniu… Całkiem nieźle.

Jednak oprócz takich „drobiazgów”, najważniejsze jest zupełnie co innego. Program rządowy w ogóle nie dotyka istoty obecnego szalonego wzrostu cen, szczególnie diesla. I naprawdę może działać jedynie jak plaster na gangrenę. Ale wiadomo, ze wszystkich rządowych komunikatów uśmiechają się radośni politycy, którzy obniżyli nam ceny paliw. To ten plaster na obolały portfel kierowcy. A czym jest owa „gangrena”?

Problem obecnego wzrostu cen paliw, a szczególnie diesla jest bowiem globalny. Tak samo dotyka Stany Zjednoczone, jak i Europę. Polega on na niewiarygodnie wręcz wysokich marżach rafineryjnych. O ile bowiem ceny ropy zachowują się umiarkowanie (a podejrzewane przez mnie przyczyny wskazywałem tutaj… ), o tyle spekulacji na instrumentach finansowych średnich derywatów nie została powstrzymana.

A instrumentów finansowych do niej trochę jest. W Ameryce: NYMEX ULSD Futures, HO-WTI Crack Spreads, Jet Fuel Futures. W Europie: ICE Low Sulphur Gasoil Futures, CIF NWE Diesel / ULSD Swaps, Gasoil/Diesel Crack Spreads, Jet A-1 CIF NWE Swaps. Wkroczenie na ten rynek inwestorów, mających apetyty na zyski, których nie mogli odnieść w ropie naftowej, spowodowało trzęsienie ziemi. W USA marże rafineryjne na diesel przekroczyły sto dolarów na baryłkę (dokładnie 102,2 $/bbl). Proszę sobie wyobrazić: rafineria więcej zarabia na wyprodukowaniu baryłki diesla, niż płaci za ropę! A kiedyś, w bardziej normalnym systemie kosztów i cen, gdy instrumenty cenowe nie były tak rozchwiane jak dzisiaj, rafinerie świetnie prosperowały przy 10-15 dolarach marży. 

Oczywiście to, co jest kompletnie niedostrzegane na rynku ropy, czyli kurczące się zapasy ropy w magazynach, jest koronnym argumentem w uzasadnianiu (trzeba jakoś tę spekulację publice wytłumaczyć) kosmicznych cen diesla, który muszą płacić transportowcy, rolnicy, kierowcy samochodów z silnikiem wysokoprężnym.

Skutki takiej formuły są klarownie widoczne - ceny hurtowe Orlenu (liczone przecież bez VAT) w drugim dniu programu WZROSNĄ. I to znacząco. Olej napędowy prawie 10 groszy na litrze, a benzyn 95 – o 5 groszy. Czyli obrona klientów jest dość iluzoryczna, oprócz odmówienia sobie (przez rząd) pół miliarda złotych przez dwa najbliższe tygodnie.

Wiele razy pisałem o spekulacyjnych mechanizmach ustalania cen ropy i paliw. Więc nie będę się powtarzał. Przedstawię jedynie jeden wykres, ilustrujący dzisiejsze zjawisko. Zestawiam na nim strukturę ceny hurtowej Orlen tuż przed wybuchem wojny irańskiej (luty 2026) i obecnie. Dla klarowności obrazu wielkości te będą oczyszczone z opłat, uiszczanych przez rafinerię. A są to: akcyza – 1 529 zł/m³ w benzynach i 1160 w dieslu, opłata paliwowa – 210 zł/m3 dla benzyn i 454 zł/m3 dla ON i opłata emisyjna – 80 zł/m3 dla obu paliw, a także opłata zapasowa (40 zł). Uwzględnione ceny ropy Brent to 72,5 $/bbl 27 lutego i 91 $ przy cenach 18 sierpnia. Więc koszty ropy i marże oleju napędowego Orlenu w tych dwóch momentach wyglądały następująco:

 

 

 

 

 

 

dane: CME, NBP, Orlen, wykres własny

 

Jak widać, na wzrost cen między lutym a dzisiejszym dniem nałożyły się dwa czynniki – wzrost kosztów ropy – o 50 groszy na litrze paliwa (bez VAT) oraz i znacznie większy wzrost marż rafineryjnych – 135 groszy. I są one prawie 2-krotnie większe niż przed kryzysem. Więc stosowanie przez rząd regulacji wobec marży stacyjnej (30 groszy), a pozostawienie tego mechanizmu pompowania cen bez kontroli i ograniczeń – pozwalam sobie określić jako „plaster na gangrenę”.