Państwowa Straż Pożarna jest zawodową, umundurowaną i wyposażoną w specjalistyczny sprzęt formacją przeznaczoną do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. Do podstawowych zadań formacji należy m.in.:
• rozpoznawanie zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń;
• organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczych w czasie pożarów, klęsk żywiołowych lub likwidacji miejscowych zagrożeń;
• wykonywanie pomocniczych specjalistycznych czynności ratowniczych w czasie klęsk żywiołowych lub likwidacji miejscowych zagrożeń przez inne służby ratownicze;
• kształcenie kadr dla potrzeb własnych, innych jednostek ochrony przeciwpożarowej oraz powszechnego systemu ochrony ludności;
• nadzór nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych;
• prowadzenie prac naukowo-badawczych w zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony ludności;
• współdziałanie z formacjami innych państw oraz organizacjami międzynarodowymi.

Komenda Główna PSP jest urzędem zapewniającym obsługę komendanta głównego PSP jako centralnego organu administracji rządowej w sprawach organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego oraz ochrony przeciwpożarowej, podległego ministrowi spraw wewnętrznych i administracji. Najważniejsze cele zawarte w planie działalności organu na 2026 r. obejmują:
• Zwiększenie sprawności interwencji ratowniczych jednostek ochrony przeciwpożarowej tworzących krajowy system ratowniczo-gaśniczy.
• Zapewnienie objęcia systemem zapobiegania zagrożeniom pożarowym oraz przeciwdziałania poważnym awariom przemysłowym odpowiedniej liczby obiektów.
• Przygotowania PSP do realizacji zadań w ramach systemu ochrony ludności i obrony cywilnej (OLiOC) oraz zapewnienie wyposażenia jednostek PSP w sprzęt niezbędny do realizacji tych zadań.
• Zwiększenie poziomu bezpieczeństwa obywateli poprzez rozbudowę, modernizację i ujednolicenie systemu ostrzegania i alarmowania.

Dwa z powyższych celów odnoszą się bezpośrednio do przepisów ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, na mocy której Państwowa Straż Pożarna i ochotnicze straże pożarne stały się głównym filarem systemu OLiOC w Polsce. Tym samym rola PSP wykracza dziś daleko poza tradycyjnie rozumiane działania ratowniczo-gaśnicze, obejmując również pomoc humanitarną, wsparcie poszkodowanej ludności oraz zapewnienie ciągłości funkcjonowania społeczności w sytuacjach kryzysowych. Od wejścia w życie ustawy formacja zrealizowała w pierwszej kolejności zadania:
• przeprowadzenia szkoleń dla organów i podmiotów ochrony ludności;
• zbudowania podstawowego systemu ostrzegania i alarmowania przygotowanego do integracji kolejnych urządzeń;
• zakupu ponad 1.000 jednostek sprzętu, głównie specjalistycznego, ewakuacyjnego i kwatermistrzowskiego oraz budowy 26 hal magazynowych w jednostkach PSP w ramach środków z Programu OLiOC.
• przeprowadzenia ponad 5.000 sprawdzeń budowli ochronnych zgłoszonych przez organy ochrony ludności;
• uruchomienia aplikacji zawierającej dane o punktach schronienia.

W odpowiedzi na rosnące oczekiwania społeczne, rozwój technologii oraz nowe zagrożenia PSP doskonali możliwości operacyjne i organizacyjne. W ubiegłym roku zatwierdzone zostały kierunki rozwoju grup dronowych w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym. Bezzałogowe statki powietrzne wspierają dziś rozpoznanie zagrożeń, dowodzenie akcjami ratowniczymi, poszukiwania osób zaginionych, działania podczas pożarów wielkopowierzchniowych oraz ocenę skutków zdarzeń. Ze względu na susze, których konsekwencją są coraz groźniejsze pożary lasów, PSP systematycznie rozbudowuje moduły wyspecjalizowane w tej dziedzinie. Równocześnie trwają końcowe prace nad Strategią Rozwoju Jednostek Ochrony Przeciwpożarowej, której celem jest dostosowanie funkcjonujących już struktur do realnych potrzeb bezpieczeństwa państwa oraz zwiększenie zdolności reagowania w sytuacjach kryzysowych. W przyjętym modelu ochotnicze straże pożarne będą mogły rozwijać wyspecjalizowane profile działań obejmujące m.in. ewakuację ludności, wsparcie logistyczne, pomoc medyczną oraz działania humanitarne. Udział Państwowej Straży Pożarnej w systemie bezpieczeństwa narodowego ma zatem charakter systemowy, a jego stałymi atrybutami są: doświadczenie, współpraca i odpowiedzialność.