Konferencji przewodniczył Henryk Kaliś, Prezes Zarządu FOEEiG. „Rok temu, podczas poprzedniej edycji tej konferencji, spotkaliśmy się tuż przed publikacją Clean Industrial Deal – dokumentu który obudził olbrzymie nadzieją na realne zmiany w odpowiedzi na ostrzeżenia zawarte w Raporcie Draghiego. Dzisiaj wiemy, że te nadzieje spełzły na niczym. Clean Industrial Deal to właściwie kontynuacja tego samego kierunku, opartego na założeniu, że kluczem do zwiększenia konkurencyjności przemysłu nie jest zmniejszenie kosztów polityki klimatycznej, lecz intensyfikacja wysiłków na rzecz spełnienia jej celów. - mówi Kaliś. Dobitnym tego przykładem w jego ocenie jest Plan działań na rzecz przystępnej cenowo energii. Komisja Europejska twardo stoi na stanowisku, że obniżka cen energii dla przemysłu wymaga przede wszystkim zwiększenia udziału źródeł odnawialnych w systemie elektroenergetycznym. Odbiorcy przemysłowi nie widzą jednak tych korzyści – przede wszystkim ze względu na model rynku hurtowego oparty na cenie krańcowej (merit order). Źródłem energii, które najczęściej ustala cenę na rynku europejskim, są bowiem źródła opalane gazem.

Kluczowe wydarzenia w polityce klimatycznej UE z dużym wpływem na konkurencyjność europejskiego przemysłu.

Konferencja rozpoczęła się od prezentacji Henryka Kalisia, który przedstawił, w oparciu o Raport pt. „Analiza aktualnych zdarzeń regulacyjnych w polityce klimatycznej UE mających największy wpływ na przemysł energochłonny” kluczowe dla przemysłu wydarzenia w obszarze polityki klimatycznej UE. Zwrócił między innymi uwagę na wpływ kosztów transformacji polskiej elektroenergetyki na warunki prowadzenia działalności produkcyjnej przez odbiorców przemysłowych. Następnie miały miejsce wystąpienia poświęcone najważniejszym wyzwaniom regulacyjnym. W prezentacji pt. „Nowy kształt systemu ETS po 2030 r. – postulaty przemysłu energochłonnego” informacje w tym zakresie przekazał Piotra Kardaś, członek zarządu Forum oraz przedstawiciel Związku Pracodawców „Polskie Szkło”. Kolejne wystąpienie to prezentacja Grzegorza Krechowieckiego ze Stowarzyszenia Producentów Cementu, dotyczące mechanizmu CBAM i jego skuteczności w ochronie konkurencyjności przemysłu energochłonnego w warunkach zaostrzającej się polityki klimatycznej UE.

Następnie odbyła się dyskusja panelowa, moderowana przez radcę prawnego Filipa Elżanowskiego z Uniwersytetu Warszawskiego, prezesa Stowarzyszenia Prawników Prawa Energetycznego. W panelu wzięli udział przedstawiciele sektorów przemysłu szczególnie eksponowanych na konkurencję – zarówno globalną, jak i na rynku wewnętrznym Unii. „Konferencje takie jak dzisiejsza są okazją, aby sformułować pod adresem polskiej administracji nie tylko postulaty dotyczące działań na forum Unii Europejskiej, ale także rozwiązań, których wdrożenie leży w kompetencjach krajowych" – podkreślił moderator.

Elżbieta Rozmus, członek zarządu FOEEiG, nie ma wątpliwości: skoro Polska jest jednym z najbardziej uprzemysłowionych krajów Unii, nie można przechodzić do porządku dziennego nad cenami energii elektrycznej i gazu dla przemysłu, które są jednymi z najwyższych w Europie. „Z dokumentów dotyczących polityki przemysłowej UE opublikowanych w minionym roku wybrzmiewa przekonanie Komisji Europejskiej, że większość ciężaru tej polityki spoczywa na państwach członkowskich. To siłą rzeczy musi prowadzić do wyścigu subsydiów i przewag państw bardziej zamożnych".

Zielony wodór i rosnące koszty produkcji

Paweł Bielski, wiceprezes Grupy Azoty, wskazuje przykład wiążących unijnych celów w zakresie wykorzystania tzw. zielonego wodoru w przemyśle. „Cel na poziomie 42% w 2030 r. jest, i od początku był, mało realistyczny. Prawodawca europejski założył najwyraźniej, że regulacje spowodują, że tak po prostu powstaną całe łańcuchy dostaw w sektorze, który obecnie istnieje głównie na papierze".

Według wyliczeń Grupy Azoty, przy nawet najbardziej optymistycznych scenariuszach kosztowych, nawozy mogą stać się zauważalnie droższe od obecnych. „Czy mechanizmy regulacyjne wymierzone w import spoza UE, głównie CBAM, zapewnią uczciwą konkurencję? Mamy powody, by wątpić" – pyta Bielski.

Sektor metali alarmuje przed słabnącą pozycją wobec Chin

W wydarzeniu wzięli udział także przedstawiciele sektora stalowego. Prezes Zarządu CMC Poland Wojciech Więcławik zauważa, że w europejskiej debacie publicznej częściej niż kiedyś pojawia się kwestia strategicznego znaczenia przemysłu stalowego dla europejskiego bezpieczeństwa. „Choć zapotrzebowanie wąsko rozumianego przemysłu zbrojeniowego to niewielka część rynku, stal jest surowcem kluczowym w inwestycjach w infrastrukturę i zdolności logistyczne związane z obronnością - jak schrony, umocnienia, czy też możliwości transportu. Niestety, mimo wielu deklaracji, które padły w minionym roku, na razie nie zauważyliśmy konkretnych działań". Więcławik dodaje, że jeśli na zapotrzebowanie związane z obronnością ma odpowiadać przemysł stalowy z UE, konieczne są szybkie i stanowcze działania chroniące przed nierówną konkurencją z krajów trzecich.

Z podobnymi problemami mierzą się także producenci cementu. Zbigniew Pilch, Dyrektor Wykonawczy w Stowarzyszeniu Producentów Cementu, podkreśla, że CBAM dopiero zaczyna działać, więc za wcześnie na ocenę, czy i na ile mechanizm ten spełni swoją rolę albo które elementy wymagają jeszcze poprawy. Podkreśla, że ochrona krajowego przemysłu przed cementem importowanym spoza Unii Europejskiej jest dzisiaj jednym z najważniejszych wyzwań. Poza tym sektor cementowy mierzy się z ogromnym wyzwaniem, jakim jest redukcja emisji z procesów produkcyjnych. „Jako główne rozwiązanie wskazuje się wychwyt i składowanie dwutlenku węgla (CCS), jednak wdrożenie takich instalacji na skalę przemysłową jest o wiele większym wyzwaniem, niż projektanci polityki klimatycznej zdają się zauważać" - mówi Pilch.

Pilne wdrożenie systemów wsparcia

Maciej Burny, prezes Enerxperience, przedstawił raport opracowany dla FOEEiG – syntezę aktualnych zdarzeń regulacyjnych w polityce klimatycznej UE, które najbardziej wpływają na przemysł energochłonny. Podkreśla, że Polska powinna pilnie wdrożyć systemy wsparcia w zakresie cen energii dla przemysłu, których stosowanie dopuszczają opublikowane w minionym roku dokumenty Komisji Europejskiej dotyczące pomocy publicznej.

„Jeśli Polska nie wdroży podobnych instrumentów, różnice w kosztach produkcji w porównaniu z innymi krajami UE – zwłaszcza Niemcami – będą się pogłębiać. Krajowy przemysł może stopniowo tracić udziały w europejskim rynku. Dodatkowo, wysokie rachunki za energię mogą zniechęcać inwestorów do lokowania nowych inwestycji w Polsce" – ostrzega Burny.

Zdaniem uczestników konferencji realna poprawa konkurencyjności europejskiego przemysłu na świecie wymaga stanowczych, odważnych działań, w tym rewizji niektórych środków i celów polityki klimatycznej. Poprawa sytuacji polskiego przemysłu w Europie wymaga zaś, aby krajowa administracja skorzystała ze środków, które już teraz daje prawo unijne, a także stanowczo zabiegała o interesy polskiej gospodarki na forum unijnym.