Na początku lipca 2025 r. Komisja Europejska zaprezentowała Plan działania na rzecz europejskiego przemysłu chemicznego oraz pakiet Omnibus upraszczający przepisy dotyczące chemikaliów. Dokument jest odpowiedzią KE na pogarszającą się sytuację konkurencyjną europejskiego przemysłu chemicznego.

Izba pozytywnie ocenia kierunkowe założenia Planu działania na rzecz europejskiego przemysłu chemicznego, w tym zapowiedzi działań wspierających instalacje strategiczne, uproszczenia regulacyjne, wzmocnienie instrumentów ochrony rynku oraz poprawę dostępności finansowania.

Jednocześnie podkreśla, że jest to dokument jedynie ramowy, w którym wskazane zostały ogólne kierunki działań bez precyzyjnego wskazania zakresu i kształtu konkretnych środków legislacyjnych, wykonawczych czy finansowych. Z punktu widzenia przemysłu chemicznego kluczowe znaczenie będzie mieć sposób przełożenia tych zapowiedzi na rzeczywiste działania oraz ich spójność z już obowiązującym otoczeniem regulacyjnym.

Odbudowa odporności przemysłowej i Sojusz na rzecz Krytycznych Chemikaliów

PIPC  przyjmuje zapowiedź utworzenia Sojuszu na rzecz Krytycznych Chemikaliów (ang. Critical Chemicals Alliance) jako dobry kierunek, jednak podkreśla, że w obecnym kształcie propozycja pozostaje ogólnikowa. Nie przedstawiono szczegółów dotyczących m.in. kryteriów identyfikacji substancji, cząsteczek i zakładów strategicznych. Nie zostały również określone formy współpracy z państwami członkowskimi, ani harmonogram działań. PIPC podkreśla, że wskazanie daty rozpoczęcia prac dopiero pod koniec 2025 r. i w 2026 r. mogą być niewystarczające wobec skali i pilności problemu, ze względu na aktualnie wstrzymywane inwestycje i zamykane instalacje chemiczne, co prowadzi do trwałego uszczuplenia bazy produkcyjnej.

Zdaniem Izby, aby Sojusz skutecznie realizował swoje cele, musi on zostać wyposażony w konkretne mechanizmy wsparcia dla przemysłu chemicznego:

1. Sojusz musi być oparty na rzetelnej diagnozie barier konkurencyjności dla sektora chemicznego UE.

Analiza ta powinna stanowić podstawę do określenia nie tylko krytycznych substancji, ale także konkretnych instalacji i zakładów produkcyjnych, których zachowanie ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa strategicznego UE. Taka ocena nie może mieć charakteru jednorazowego, lecz powinna zostać wbudowana w stały system monitorowania odporności przemysłu chemicznego w ramach Sojuszu.

2. Powinien być wyposażony w konkretne instrumenty wsparcia i elastyczne cele transformacyjne.
Dla zidentyfikowanych chemikaliów krytycznych należy opracować dedykowane mechanizmy wsparcia umożliwiające zarówno utrzymanie, jak i modernizację produkcji. Podobnie jak w przypadku infrastruktury krytycznej, instalacjom o strategicznym znaczeniu należy zapewnić:

• utrzymanie mechanizmu bezpłatnego przydziału uprawnień do emisji CO₂ jako zabezpieczenia konkurencyjności strategicznych instalacji objętych EU ETS;
• odrębne ścieżki spełniania wymogów klimatycznych;
• dostęp do specjalnie dedykowanych funduszy;
• możliwość korzystania z przyspieszonych procedur wydawania pozwoleń i decyzji środowiskowych;
• przewidywalne i przejrzyste zasady pomocy publicznej dla instalacji przemysłu chemicznego.

3. Konieczne jest zapewnienie uczestnictwa krajów i przemysłu Europy Środkowo-Wschodniej na wszystkich etapach prac Sojuszu, aby zagwarantować zrównoważone i skuteczne rezultaty.
Odmienne punkty startowe, profile produkcji i potencjały dekarbonizacyjne wymagają uwzględnienia lokalnej specyfiki przy identyfikowaniu chemikaliów o znaczeniu strategicznym. W tym celu konieczne jest zapewnienie nie tylko konsultacji, ale także realnego udziału przedstawicieli państw członkowskich i organizacji branżowych w organach doradczych i sterujących Sojuszu.

4. Należy przyspieszyć harmonogram wdrożenia Sojuszu.
Biorąc pod uwagę, że przemysł chemiczny w Europie już stoi w obliczu ryzyka ograniczenia lub zamykania produkcji z powodów ekonomicznych i regulacyjnych, środki wsparcia powinny zostać uruchomione tak szybko, jak to możliwe, we ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i przedstawicielami przemysłu, aby zapobiec nieodwracalnej utracie zdolności przemysłowych.

5. Sojusz nie może zastępować innych inicjatyw UE, ale je uzupełniać.
Sojusz powinien pełnić rolę narzędzia koordynującego i wspierającego realizację strategii przemysłowej UE – a nie jedynie platformy dialogu lub działania symbolicznego. W związku z tym jego powstanie powinno być powiązane z konkretnym planem finansowania, ścieżką legislacyjną i określeniem relacji z innymi elementami regulacyjnymi.